Smart Home for Aging

Executive summary

Project Info / Background

โครงการวิจัยการออกแบบและพัฒนาเทคโนโลยีเพื่อสภาพแวดล้อมการอยู่อาศัยของผู้สูงอายุ โครงการนี้จัดทำขึ้นเพื่อศึกษาพฤติกรรมและความต้องการของผู้สูงอายุและผู้ดูแลอย่างรอบด้าน โดยมีเป้าหมายในการออกแบบสภาพแวดล้อมการอยู่อาศัยที่ส่งเสริมความปลอดภัย ความสะดวกสบาย และการพึ่งพาตนเองของผู้สูงวัย โครงการได้พัฒนารูปแบบการปรับปรุงที่อยู่อาศัยที่มีความยืดหยุ่นสูง สามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้ทั้งกับการสร้างที่พักอาศัยใหม่และการปรับปรุงสภาพแวดล้อมเดิม นอกจากนี้ โครงการยังเน้นการบูรณาการเทคโนโลยีอำนวยความสะดวกที่เหมาะสมและใช้งานได้จริง เช่น ระบบควบคุมอุปกรณ์ไฟฟ้าระยะไกล, ระบบเซนเซอร์ตรวจจับความปลอดภัย, ระบบแจ้งเตือน และระบบติดตาม โดยผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรมของโครงการนี้คือการพัฒนา ระบบและแอปพลิเคชัน บ้านอุ่นใจ ซึ่งเป็นศูนย์กลางในการบริหารจัดการสภาพแวดล้อมภายในบ้าน ช่วยให้ผู้สูงอายุสามารถดำรงชีวิตประจำวันได้อย่างปลอดภัยและมีคุณภาพชีวิตที่ดี พร้อมทั้งช่วยให้ผู้ดูแลสามารถติดตามและดูแลผู้สูงอายุได้อย่างใกล้ชิด สร้างความอุ่นใจให้กับครอบครัวได้ในทุกสถานการณ์

Project detail

Process

ในขั้นตอนการเก็บรวบรวมข้อมูล โครงการได้ดำเนินการสัมภาษณ์เชิงลึกในบริบทจริง (Contextual Interview) กับกลุ่มผู้สูงอายุและผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการดูแล เพื่อทำความเข้าใจพฤติกรรมการดำเนินชีวิตประจำวันอย่างรอบด้าน พร้อมทั้งศึกษาบริบททางกายภาพของที่พักอาศัยรูปแบบต่างๆ อาทิ บ้านเดี่ยว อาคารชุด และอาคารพาณิชย์ โดยพิจารณาเจาะลึกถึงโครงสร้าง สภาพแวดล้อม และลักษณะการใช้งานพื้นที่จริง นอกจากนี้ การศึกษายังมุ่งวิเคราะห์ถึงปัจจัยสำคัญที่มีอิทธิพลต่อการตัดสินใจเลือก ปรับปรุง หรือเปลี่ยนแปลงพื้นที่อยู่อาศัย ตลอดจนสำรวจทางเลือกด้านเทคโนโลยีและอุปกรณ์อำนวยความสะดวก ทั้งโซลูชันที่มีอยู่ในปัจจุบันและแนวโน้มการพัฒนาในอนาคต เพื่อนำข้อมูลเชิงลึกทั้งหมดมาบูรณาการเป็นแนวทางในการออกแบบสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม และตอบสนองต่อความต้องการของผู้สูงอายุได้อย่างมีประสิทธิภาพ

Design guideline

ด้านการออกแบบแอปพลิเคชันสำหรับควบคุมระบบภายในบ้าน (Smart Home Application Design) โครงการได้ออกแบบแอปพลิเคชันให้ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางบริหารจัดการสภาพแวดล้อม (Centralized Control Hub) โดยยึดกรอบแนวคิดหลัก 3 ประการ เพื่อตอบสนองความต้องการด้านความปลอดภัยและการดูแลอย่างมีประสิทธิภาพ ได้แก่: 1. การติดตามสถานะของผู้สูงอายุ (Realtime Monitoring): ระบบถูกออกแบบให้ทำงานร่วมกับอุปกรณ์เซนเซอร์ภายในบ้าน เพื่อประมวลผลและแสดงข้อมูลสถานะปัจจุบันของผู้สูงอายุ เช่น ตำแหน่งการเคลื่อนไหวในแต่ละพื้นที่ของบ้าน หรือสถานะการทำงานของเครื่องใช้ไฟฟ้า ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้ผู้ดูแลสามารถประเมินสวัสดิภาพและพฤติกรรมประจำวันของผู้สูงอายุได้ตลอดเวลาโดยไม่เป็นการละเมิดความเป็นส่วนตัวจนเกินไป 2. การแจ้งเตือนอัจฉริยะ (Smart Notification Alert System): ระบบสามารถคัดกรองและส่งการแจ้งเตือนไปยังผู้ดูแลหรือสมาชิกในครอบครัว โดยแบ่งระดับความสำคัญออกเป็น 2 ส่วนหลัก คือ การแจ้งเตือนเชิงป้องกันและกิจวัตรประจำวัน (Reminders): เช่น การเตือนเมื่อเปิดเครื่องใช้ไฟฟ้าทิ้งไว้ การแจ้งเตือนเหตุฉุกเฉิน (Emergency Alerts): ระบบจะส่งสัญญาณแจ้งเตือนแบบทันที (Push Notification) เมื่อเซนเซอร์ตรวจพบความผิดปกติร้ายแรง หรือเมื่อผู้สูงอายุกดปุ่มขอความช่วยเหลือ (SOS) 3. การติดต่อสื่อสารอย่างทันท่วงที (Instant Communication): มีการบูรณาการช่องทางการสื่อสารเข้าไว้ในแอปพลิเคชัน เพื่อลดช่องว่างและระยะเวลาในการตอบสนองเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน ระบบรองรับการติดต่อสื่อสารแบบสองทาง (Twoway Communication) ทั้งในรูปแบบเสียงหรือวิดีโอ เพื่อให้ผู้ดูแลสามารถประเมินสถานการณ์เบื้องต้นและให้ความช่วยเหลือได้อย่างรวดเร็วและแม่นยำ การออกแบบส่วนต่อประสานกับผู้ใช้งาน (User Interface Experience Design): เพื่อให้แอปพลิเคชันสามารถใช้งานได้จริงอย่างมีประสิทธิภาพกับบุคคลทั้ง 2 กลุ่ม โครงการจึงได้ออกแบบสถาปัตยกรรมการใช้งาน (UX/UI) แยกออกจากกันอย่างชัดเจน ดังนี้: ระบบสำหรับผู้สูงอายุ (Elderly Interface): มุ่งเน้นความเรียบง่าย (Simplicity) และการเข้าถึงง่าย (Accessibility) ใช้การออกแบบหน้าจอที่มีไอคอนขนาดใหญ่ ตัวอักษรชัดเจน มีความเปรียบต่างของสีสูง (High Contrast) ลดความซับซ้อนของเมนูย่อย โดยเน้นเฉพาะฟังก์ชันที่จำเป็น เช่น การเปิดปิดไฟ การเรียกดูข้อมูลพื้นฐาน และปุ่มขอความช่วยเหลือฉุกเฉินที่เข้าถึงได้ไวที่สุด ระบบสำหรับผู้ดูแล (Caregiver Dashboard): มุ่งเน้นการบริหารจัดการและการแสดงผลข้อมูลเชิงลึก (Data Management) หน้าจอถูกออกแบบในลักษณะแดชบอร์ด (Dashboard) ที่แสดงสถานะรวมของบ้าน ผู้ดูแลสามารถตั้งค่าการแจ้งเตือน ตรวจสอบประวัติการทำกิจกรรม ควบคุมเครื่องใช้ไฟฟ้าระยะไกล (Remote Control) และบริหารจัดการสิทธิ์การเข้าถึงอุปกรณ์ต่างๆ ภายในบ้านได้อย่างสมบูรณ์

Design guideline

แนวทางการออกแบบพื้นที่พักอาศัยสำหรับผู้สูงอายุ (Elderly Home Design Guidelines) จากผลการทดสอบพฤติกรรมการใช้ชีวิตของผู้สูงอายุในบ้านจำลอง (Experimental Home) โครงการได้สรุปแนวทางปฏิบัติในการออกแบบและจัดสรรพื้นที่พักอาศัย เพื่อให้สอดคล้องกับข้อจำกัดทางกายภาพและวิถีชีวิตของผู้สูงวัย โดยแบ่งออกเป็น 5 แนวทางหลัก ดังนี้: 1. การออกแบบพื้นที่อเนกประสงค์ (Multifunctional Space) ด้วยข้อจำกัดทางด้านการเคลื่อนไหว ผู้สูงอายุมักหลีกเลี่ยงการเดินระยะไกลเพื่อลดความเสี่ยงต่อการเกิดอุบัติเหตุ และมีแนวโน้มที่จะทำกิจกรรมหลายรูปแบบต่อเนื่องกันในพื้นที่เดียว (เช่น พื้นที่พักผ่อนที่ใช้เป็นพื้นที่รับประทานอาหารว่างหรืองานอดิเรก) ดังนั้น การออกแบบพื้นที่จึงควรเน้นความยืดหยุ่น โดยคำนึงถึงขนาดพื้นที่ที่เหมาะสม และการเลือกใช้เฟอร์นิเจอร์ที่สามารถปรับเปลี่ยนฟังก์ชันการใช้งานได้หลากหลาย เพื่ออำนวยความสะดวกในการประกอบกิจวัตรประจำวัน 2. การออกแบบพื้นที่รอยต่อ (Transitional Space) การออกแบบพื้นที่เชื่อมต่อระหว่างสัดส่วนต่างๆ จำเป็นต้องมี สัญญาณเตือนทางกายภาพ เพื่อให้ผู้สูงอายุรับรู้ถึงการเปลี่ยนแปลงของพื้นที่และระมัดระวังอุบัติเหตุ โดยให้ความสำคัญใน 3 บริบทหลัก ได้แก่: พื้นที่รอยต่อภายนอกและภายในห้องน้ำ: ควรมีการเตือนล่วงหน้าถึงความแตกต่างของระดับความสูงหรือวัสดุปูพื้น พื้นที่รอยต่อส่วนเปียกและส่วนแห้ง: เพื่อป้องกันการลื่นล้มซึ่งเป็นอุบัติเหตุที่พบได้บ่อย ควรออกแบบให้มีระยะการเตือนก่อนเข้าถึงพื้นที่ที่มีความเสี่ยง พื้นที่เตือนจุดเสี่ยงจากเฟอร์นิเจอร์: เพื่อป้องกันการเดินสะดุดเฟอร์นิเจอร์ที่มีระดับต่ำกว่าสายตา (เช่น ขาตู้ หรือฐานเตียง) ควรออกแบบเส้นขอบเขต (Border) ให้สังเกตเห็นได้ชัดเจน โดยอาจใช้สีสันที่สะดุดตา วัสดุเรืองแสงในที่มืด หรือใช้วัสดุที่มีผิวสัมผัส (Texture) แตกต่างกัน ทั้งนี้ กรอบเตือนดังกล่าวต้องติดตั้งให้เรียบเสมอไปกับพื้นเดิม เพื่อไม่ให้กลายเป็นจุดสะดุดเสียเอง 3. การออกแบบแสงสว่างแบบไล่ระดับ (Gradient Atmosphere) เนื่องจากสมรรถนะการมองเห็นและการปรับสายตาในที่มืดของผู้สูงอายุถดถอยลง การเปลี่ยนผ่านระหว่างพื้นที่สว่างจ้าและพื้นที่มืดอาจทำให้เกิดอุบัติเหตุได้ ระบบแสงสว่างจึงควรออกแบบให้สามารถปรับระดับความสว่างได้ (Dimmable) หรือใช้ระบบหน่วงเวลาปิดไฟ (Fadeout Lighting) เพื่อให้สายตามีเวลาปรับตัวเมื่อเกิดการเปลี่ยนแปลงของแสง 4. ระบบควบคุมไฟส่องสว่างอัตโนมัติ (Electrical Auto Controller) ผู้สูงอายุมักมีพฤติกรรมการลุกเข้าห้องน้ำบ่อยครั้งในเวลากลางคืน การเปิดไฟสว่างจ้าทันทีอาจทำให้เกิดอาการตาพร่ามัว ในขณะที่การเดินคลำทางเพื่อหาเต้ารับสวิตช์ก็เสี่ยงต่อการหกล้ม โครงการจึงแนะนำให้ติดตั้งเซนเซอร์เปิดปิดไฟอัตโนมัติ (Motion Sensors) ในเส้นทางเดินหลัก เพื่อเพิ่มความปลอดภัยและอำนวยความสะดวกในยามวิกาล 5. การออกแบบและประยุกต์ใช้เฟอร์นิเจอร์ (Furniture Design for Elderly) นอกเหนือจากการออกแบบตามหลักการยศาสตร์ (Ergonomics) และการลดเหลี่ยมมุมให้โค้งมนเพื่อความปลอดภัยแล้ว ควรให้ความสำคัญกับการปรับปรุงเฟอร์นิเจอร์บิลท์อิน (Builtin) เดิมให้ตอบโจทย์ข้อจำกัดทางร่างกายที่เปลี่ยนไป เช่น การเสริมราวจับ (Grab bars) บนเฟอร์นิเจอร์ หรือการเพิ่มที่พักแขนเพื่อช่วยพยุงตัวขณะลุกและนั่ง

Location

Bangkok

Link to publication

Website

Team

Members

CHUJIT TREERATTANAPHAN
Project owner
Head of Center - สาขาวิชาการบูรณาการการออกแบบด้วยพหุปัญญา (MIDI) (ป.ตรี), KMUTT
- Digital Service Design
- Design Thinking
- Design Innovation
- Service Design
- UX/UI Design Research and Development
- User-Centered Design
- Interface/Interaction Design
- Cognitive and Psychological Aspects in Design
- Qualitative Research on User Behavior and Consumer Demand
- User Research
More
DUANGKAMOL LIMWONGSE
Lecturer, KMUTT
More
KARUNA KLEUBMONGKOL
Lecturer, KMUTT
More
PRONYOS CHATTARAKUL
Lecturer, KMUTT
More
SANTI NURATCH
Lecturer, KMUTT
More
SARAWAN WONGSA
Lecturer, KMUTT
More